“Gemeenschapszin zorgt voor meer geluk”

Hij heeft het ver geschopt, al zal hij dat van zichzelf niet snel zeggen. Terwijl het niet eenvoudig was om als Molukker in Nederland een plek te verwerven. Hij is realistisch idealistisch: voor de natuur moet je goed zijn, net als voor de mensen aan de onderkant van de samenleving. Miguel Ririhena probeert de wereld een stukje mooier te maken.

Ze lunchen in het gemeentehuis van Tynaarlo. Want behalve Reclasseringsmedewerker ZSM is Miguel Ririhena ook gemeenteraadslid voor GroenLinks. Maar eerst wil Hedwig – budgetconsulent bij Kompas Zuidlaren – iets weten over de term ZSM: “Ik zag dat in jouw functiebenaming staan, maar ik heb geen idee wat het is. Leg eens uit!”, zegt ze enthousiast uitnodigend. “Wat vaak gebeurde binnen het strafrecht, is dat relatief lichte vergrijpen – een dronken student die een steen door een ruit gooit bijvoorbeeld – hetzelfde traject doorliep als de zwaardere zaken”, schetst Miguel. “Ook zo iemand wordt gedagvaard, komt een aantal maanden later voor de rechter en krijgt vervolgens een boete of taakstraf. Een traject dat veel tijd en geld kost.” Verschillende partijen zochten hierin de samenwerking in de vorm van ZSM. Een werkwijze die niet alleen effectiever is, maar zich ook meer richt op de specifieke situatie van de delictpleger. “Vaak gaat het om mensen die geen inkomen hebben, verslaafd en dak- of thuisloos zijn. Voor het stelen van een blikje bier laten we iemand nu niet meer voor de rechter verschijnen, maar wordt direct een passende straf bepaald én zorgen wij er vanuit de Reclassering voor dat er een begeleider klaar staat. Om te regelen dat iemand bijvoorbeeld weer wordt ingeschreven voor een woning of dat er een uitkering wordt aangevraagd. Want je wilt voorkomen dat iemand weer de fout in gaat.” Miguel staart voor zich uit: “Een delict staat nooit op zichzelf, daar zit een heel verhaal achter. Verslaafd, relationele problemen, psychische klachten, schulden…”

Hedwig maakt even de overstap naar een andere mate van welzijn: “Laten we eerst maar eens gaan eten!” Miguel kijkt om zich heen en lacht: “Heb je toevallig ook bestek?” Een zoekende blik: “Eeh… nee, vergeten! Ik heb wel flink wat servetten”, houdt ze de stapel omhoog. Miguel spoedt zich naar boven, even later stommelt hij de trap af. Ze vallen aan met mes en vork.

ZSM: SOMS AL BINNEN 6 UUR EEN OPLOSSING
ZSM is een samenwerking tussen het Openbaar Ministerie (OM), de politie, Slachtofferhulp, Raad voor de Kinderbescherming en de Reclassering. De afkorting staat voor Zo Simpel, Snel, Selectief, Samen en Samenlevingsgericht Mogelijk. Dat geeft direct het doel weer: een betere en meer effectieve doorstroming in de strafrechtketen. Doordat het OM zonder tussenkomst van een rechter een boete of taakstraf kan opleggen, wordt veelvoorkomende lichte criminaliteit soms al binnen zes uur afgehandeld. Jaarlijks worden inmiddels al om zo’n 30.000 zaken op deze manier behandeld.  

Miguel Ririhena - Kompas ZuidlarenMiguel Ririhena

Het geluk van de groep
Ondertussen is Hedwig benieuwd wat haar tafelgenoot voor beelden heeft bij de thema’s van de lunch: welzijn en welvaart. “Onze samenleving is economisch ingericht”, stelt Miguel. “De kern is: een draaiende economie. Maar dat zegt nog niets over ons welzijn.” Die focus werkt individualisme en vereenzaming in de hand, terwijl juist het groepsdenken zou moeten worden gestimuleerd, vindt hij: “Ik zag een documentaire over een kleine eilandengroep in Oceanië, waar het groepsleven de kern van de samenleving vormt.” Herkenbaar voor Miguel, wiens grootouders daar vlakbij zijn geboren, op de Molukken: “Ik zie hoe die gemeenschapszin bijdraagt een het gevoel van welbevinden. Dat probeer ik onder andere via de politiek te realiseren.”
Geld daarentegen brengt het slechtste in de mens naar boven, vindt hij. Al is het uiteraard ook een noodzaak: “Als je geld hebt kun je leven, als je geen geld hebt dan moet je overleven”, filosofeert de reclasseringsmedewerker, zijn cliënten indachtig.
“We vermarkten alles in Nederland, behalve misschien de natuur. Stel dat je een waarde geeft aan een boom, dan zouden we daar heel anders mee omgaan.” Hedwig glimlacht: “Ah, daar komt jouw GroenLinks-hart naar boven!” Miguel knikt geestdriftig: “Als mens sta je niet boven de natuur maar ben je er onderdeel van. Dus moet je er goed voor zorgen. De natuur zorgt immer ook voor jou.”

“Wij moesten als Molukse gemeenschap hier iets opbouwen terwijl we niet wisten wat ons perspectief was. En juist perspectief draagt bij aan je welzijn.”

Het Molukse perspectief
Benieuwd naar zijn wortels, vraagt Hedwig hoe welvaart en welzijn een rol speelden in zijn opvoeding: “Toen wij hier kwamen vanuit de Molukken, hadden we al een achterstand. We moesten daar weg omdat we er als verraders werden gezien. Hier kwamen we met een belofte op zak: de overheid zou onderhandelen met de Republiek Indonesië over een eigen staat. Ondertussen werden we eerst ondergebracht in voormalige concentratiekampen, later werden we verspreid over Nederland.” Het lastige zat vooral in de onzekerheid over de toekomst: “Je moet iets opbouwen terwijl je niet weet wat je perspectief is. Keer je terug naar een eigen staat of blijf je hier? Het is juist een perspectief dat bijdraagt aan welzijn.” Die haalden ze wel uit de gemeenschapszin, herinnert Miguel zich: “We hadden veel steun aan elkaar. Al verminderde dat wel, want je zoekt ook de verbinding met de andere mensen om je heen. Dat is mens eigen.”
De achterstandspositie is er onder sommige Molukkers nog steeds. Miguel ziet de verborgen armoede: “Heb jij Molukse mensen onder bewind?”, neemt hij de proef op de som. Hedwig denkt even na: “Nee”, constateert ze. “Molukkers hebben de gewoonte om dat soort problematiek meer voor zichzelf te houden, het binnen de groep op te lossen”, legt Miguel uit. Groepszin heeft daarmee voor- en nadelen: “Dit is zeker niet de beste manier om dergelijke problemen aan te pakken, maar ik zou wel graag een samenleving zien waarin je wat meer voor elkaar zorgt.”
“Kijkend waar je vandaan bent gekomen, ben je dan ook trots op jezelf?”, stelt Hedwig een persoonlijke vraag. Haar gespreksgenoot omzeilt het antwoord door te vertellen over zijn nieuwe baan: “Ik ga vanaf 1 oktober werken met dak- en thuislozen.” Ze geeft het niet op: “Maar dan nog: je hebt een goede baan, je zit in de gemeenteraad…”, dringt ze aan. “Jawel”, moet Miguel toegeven. “Ik heb het best goed gedaan.”

Hedwig Jacobs - Kompas ZuidlarenHedwig Jacobs

Een arm om de schouder
Snel maar weer over naar zijn werk, waarvan hij een mooi voorbeeld geeft: “Gisteren was er een omslag in het weer, het was grauw en grijs. Cliënten worden daardoor vaak onrustiger, vertonen eerder verward gedrag. Zo ook gisteren. Een man die al lang bij ons en de GGZ in beeld is maar elke vorm van hulp weigert. Maar je moet nooit opgeven vind ik, dus ik heb toch Lentis ingeschakeld.” ’s Middags kreeg Miguel een telefoontje dat er een doorbraak was bereikt: “Was deze man toch met een hulpvraag gekomen: ‘ik wil weer contact met mijn dochter’. Prachtig! Dat verschillende hulpverleners een soort net vormen om te komen tot een oplossing die klopt.”
Daarnaast heeft Miguel – wiens ouders en grootouders ooit hun land ontvluchtten – speciaal oog voor vluchtelingen. In 2017 vertrok hij naar Lesbos om er hulp te verlenen in de vluchtelingenkampen: “Heel idealistisch, je denkt als maatschappelijk werker te kunnen helpen. Maar al je kennis en gesprekstechnieken ten spijt, die mensen willen maar één ding: een menselijke benadering. Een arm om de schouder.”

Voor het eerst in twee uur zijn ze beide even stil. “Wil je nog een kopje koffie?”, vraagt Miguel even later gastvrij. Hedwig gaat voor thee. Samen lopen ze naar het automaat. Onderweg nog druk filosoferend. Gedreven hulpverleners onder elkaar raken eigenlijk nooit uitgepraat…

 

Lees ook deze lunchverslagen