“Laaggeletterd zijn? Dat is nog steeds een taboe”

Hoe is het leven wanneer je laaggeletterd bent? Zo’n 2.500.000 Nederlanders zullen deze tekst waarschijnlijk niet lezen omdat ze daar onvoldoende vaardig in zijn. Het ontbreken van die vaardigheid kan grote invloed hebben op hun welzijn en welvaart. Daarom lunchte budgetconsulent Alie van Dekken tijdens de Week van de Alfabetisering met Linda Hageman, projectleider bij Stichting Lezen & Schrijven. Op een toepasselijke plek: de bibliotheek.

Laaggeletterd zijn
“Dat ziet er lekker uit!”, zegt Linda verrukt. Alie heeft de lunch van Kompas Zuidlaren uitgestald in de Hoogezandster bibliotheek, waar jong en oud ondertussen boeken uitzoeken, even gaan zitten om er doorheen te bladeren of om iets op te zoeken op de computer. Vermoedelijk allemaal mensen die ‘gewoon’ kunnen lezen en schrijven. Maar deze bibliotheek is ook de basis van het Taalhuis in deze regio. Een plek waar mensen zich in die basisvaardigheden kunnen ontwikkelen. “Op welke manier is laaggeletterdheid van invloed op iemands welzijn en welvaart?”, wil Alie van haar tafelgenoot weten.
Om daar goed antwoord op te kunnen geven, is eerst een definitie nodig. Want, wanneer ben je laaggeletterd? “Wanneer je je in het dagelijks leven niet goed kunt redden met lezen, schrijven, rekenen, spreken en omgaan met de computer”, geeft Linda aan. “Dat heeft bijna logischerwijs effect op velerlei levensthema’s. Op het werk dat je kunt doen, hoe je met geld omgaat, hoe je je gezin runt en je dagelijkse zaken regelt. Om maar een kleine selectie te noemen. Daarmee heeft laaggeletterdheid rechtstreeks invloed op je welzijn en welvaart.”

TAALHUIS
Een projectleider als Linda Hageman ondersteunt gemeenten om een taalnetwerk op te bouwen. Dat doet ze met meerdere partners: “Vanuit dat netwerk proberen we zoveel mogelijk laaggeletterden te bereiken en te motiveren voor het Taalhuis.” Een Taalhuis is de fysieke plek van zo’n netwerk, waar men terecht kan voor onder andere een leertraject. Elk leertraject is op maat gemaakt en wordt begeleid door vrijwilligers. Eén-op-één of in groepsverband. Meer weten? Kijk dan op www.taalhuis.nl.  

Linda Hageman - Kompas ZuidlarenLinda Hageman

Winst binnen 6 maanden
Daarop legt Alie een stelling voor: “Om welzijn en welvaart te bevorderen is ondersteuning nodig van derden.” Dat geldt zeker voor laaggeletterden, weet Linda. “Met de juiste ondersteuning is heel veel winst te behalen. 70% van de mensen die een leertraject volgen, zijn na 6 maanden ook daadwerkelijk taalvaardiger.” Ook vergroot het hun kansen op de arbeidsmarkt: “Wanneer ze hun basisvaardigheden verder ontwikkelen, heeft 20 tot 35% al binnen korte tijd een betere arbeidsmarktpositie.” Een rekensom is bijna niet nodig om te concluderen dat met goede begeleiding, veel van de 2.500.000 laaggeletterden in Nederland hun kansen kunnen vergroten.

“Laaggeletterden bezoeken vaker een huisarts of ziekenhuis. Wie taalvaardiger wordt, voelt zich over het algemeen psychisch en fysiek gezonder.”

Schaamte als obstakel
Maar de schaamte zit vaak in de weg: “Er rust nog altijd een taboe op”, merkt Linda. “Mensen schamen zich en ontwikkelen allerlei strategieën om hun onvermogen te verbloemen. Ze worden afhankelijk van de mensen om zich heen.” Die afhankelijkheid blijft vaak in stand, omdat ook de mensen in de omgeving het als taboe ervaren om over de laaggeletterdheid te praten. Uit angst de ander te kwetsen.
En dat is eeuwig zonde, want laaggeletterdheid heeft een negatief effect op de gezondheid van mensen, blijkt uit onderzoek. “Zij bezoeken vaker een huisarts of ziekenhuis, hebben moeite met het lezen van een bijsluiter, vinden in sociaal opzicht moeilijk aansluiting in de maatschappij…”, somt Linda op. “Wie taalvaardiger wordt, voelt zich over het algemeen psychisch en fysiek gezonder. Wanneer je daar iets aan kunt bijdragen, dat is fantastisch.”

Alie van Dekken - Kompas ZuidlarenAlie van Dekken (r)

Mee kunnen doen
Beide vrouwen zitten al zo in het onderwerp dat ze bijna vergeten te lunchen. Maar Alie schenkt haar tafelgenote wat te drinken in, terwijl die kijkt wat ze op haar brood zal doen.
“Een bijzonder beroep heb je eigenlijk…”, overpeinst Alie. “Absoluut!”, bevestigt Linda enthousiast. “Het allerbelangrijkste is dat we het doen voor de laaggeletterden. Zoveel mogelijk mensen moeten mee kunnen doen in de maatschappij. Dáár doen we dit voor.”
Linda wordt ondertussen gegroet door verschillende bezoekers aan de bibliotheek, ze is er duidelijk kind aan huis.

De vrijheid van lezen & schrijven
Alie legt haar nog een stelling voor: “Geld is belangrijk voor mij. Dat is misschien wel een hele persoonlijke vraag”, merkt ze direct wat beschroomd op. Wat wel aangeeft hoe precair ook het onderwerp ‘geld’ soms kan zijn. Maar Linda ervaart daarin geen belemmeringen en praat vrijuit. “Geld is natuurlijk belangrijk, maar voor mij zeker niet het belangrijkste. Mensen om je heen hebben waar je van houdt, jezelf kunnen zijn, dat bepaalt vooral je geluk. Eigenlijk: dat wat geen geld kost.”
De budgetconsulent kruipt even in de huid van een laaggeletterde: “Wat moet dat een beperking van je vrijheid zijn, stel ik me voor. Wanneer het je niet lukt zelf een formulier in te vullen. Of je je eigen kinderen niet eens kunt voorlezen…” Dat kan Linda alleen maar bevestigen, ze ziet het dagelijks: “Klopt. En wanneer ze dat uiteindelijk zelf kunnen, is dat voor hen onbetaalbaar.”

Kippenvel
Er zijn steeds meer organisaties die laaggeletterdheid als probleem erkennen en zich er voor inzetten om medewerkers daarin te begeleiden. Maar nog lang niet overal wordt daar de meervoudige meerwaarde van ingezien. “Er is nog heel veel te doen in ons land hè, op dit gebied?”, vraagt Alie. Linda knikt. Maar ze ziet vooruitgang en blijft zich met al haar collega’s en vrijwilligers inzetten voor de goede zaak.
Dan haalt Linda iets uit haar tas: “Ik heb iets voor je meegenomen. In het kader van de Week van de Alfabetisering is deze dichtbundel uitgebracht.” Ze geeft het aan Alie. “Dit zijn gedichten voor kinderen van 6 tot 106, allemaal over laaggeletterdheid. Sommigen leveren je echt kippenvel op.”
“Ik val nog wel binnen die doelgroep”, grapt Alie. Maar tegelijkertijd glimlacht ze: “Dank je, kan ik mijn kleinkinderen mooi voorlezen…”

 

Lees ook deze lunchverslagen