“Maak de zorgzame samenleving voelbaar”

Het in stand houden van onze zorgzame samenleving wordt steeds ingewikkelder. Steeds meer doelgroepen vallen buiten de boot. “Onze economie is bijna failliet”, aldus Arjen P. van Leeuwen. Maar of dat erg is? “Dat levert ook weer ruimte op in tijd en geld”, voorziet hij. Het werpt ons als samenleving terug op lokale verbondenheid waarbij de kans op ‘zorg voor elkaar’ toeneemt. Maar daar moeten we wel een omslag voor maken: van ‘ik’ naar ‘samen’.

In het Floreshuis – een levendig buurtcentrum in de Groningse Korrewegwijk – is het een gezellige drukte. “Voor wie was broodje vijf?”, roept één van de vrijwilligers verderop. Met zorg krijgen Wim Tuma (budgetconsulent bij Kompas Zuidlaren) en Arjen P. van Leeuwen hún broodjes uitgeserveerd. Dat Arjen deze lunchplek heeft uitgekozen was niet willekeurig. Hij gelooft in buurtkracht. Maar ook in het effectief terugdringen van armoede en eenzaamheid, in het bevorderen van werkgelegenheid en een gezonde leefstijl. Arjen P. van Leeuwen is kortom een man die van betekenis wil zijn voor de mensen in de maatschappij. Dat doet hij als sociaal innovator, verbinder en inspirator. Onder andere.

Arjan van Leeuwen

Het goede voorbeeld geven
“Wat heb je precies met welzijn en welvaart?”, wil Wim weten, direct de hoofdthema’s bij de kop pakkend. “Ik heb vooral iets met mensen en hun wensen”, vertelt zijn tafelgenoot. “Met wat ze nodig hebben om een beter perspectief in het leven te krijgen. Want mensen met een achterstand durven hun werkelijke droom vaak niet met je te delen. Iemand die in de schuldsanering zit, zal zeggen ‘ik wil graag dat ik weer vrij kan beschikken over mijn geld’. Maar de werkelijke wens ligt vaak dieper.”
Wim herkent dat vanuit zijn werk als budgetconsulent: “Mensen zitten dan in de survivalmodus. Dan is er weinig ruimte voor andere dingen die voor hun gevoel misschien verder weg liggen.”
Arjen knikt: “In de problemen komen is best makkelijk, in korte tijd kan er heel veel mis gaan in een mensenleven. Maar we leven in een ik-tijdperk, waarin mensen niet meer heel intens worden gevolgd.” Dat moet wel van invloed zijn op ons welzijn, overpeinst Wim. Het is dé zere plek in onze samenleving, stelt Arjen: “Dat toont aan waar de armoede zit, we zíjn geen samenleving. We missen het contact met elkaar.”
Daarom geeft hij in zijn dagelijks leven het goede voorbeeld: “Ik maak graag écht contact, ook op straat. Op een bijeenkomst over armoede ben ik onlangs gewoon met een paar mensen naar het busstation gegaan. Hebben we mensen gevraagd ‘kent u mensen die in armoede leven?’. Daar hoorde ik indrukwekkende verhalen. Verhalen die je niet hoort wanneer je binnen blijft zitten.”

“Ik maak graag echt contact. Ook op straat. Daar hoor je indrukwekkende verhalen die langs je heen gaan wanneer je binnen blijft zitten.”

Buurtkeukens voor verbinding & hernieuwde grip
Een paar weken geleden had Wim Arjen even kort aan de telefoon: “Toen noemde je iets dat mij bezig heeft gehouden: ‘ik heb het plan om de voedselbanken op te heffen’, zei je. Wat heb je daar precies voor beeld bij?”
Mensen in armoede hebben niet altijd de energie en de kennis om iets te maken van wat ze bij de voedselbank krijgen, ziet Arjen. “We propageren zelfredzaamheid, maar velen zijn daar nog niet toe in staat. Dus moeten we ze daarbij helpen. Daarnaast maakt maar een fractie van de mensen die in armoede leven, gebruik van de voedselbank.” Daarom wil hij in Groningen beginnen met buurtkeukens waar iedereen welkom is en waar ieder naar draagvermogen betaalt. Een plek waar gezelligheid heerst. “Op die plek kun je elke dag terecht, om een maaltijd op te halen of ter plekke op te eten. Dat doen we met een abonnementsvorm waarbij je, als je regelmatig komt, elke maand een deel van je geld weer terug krijgt.”
Deze werkwijze ontzorgt mensen met een smalle beurs en biedt hen een warme omgeving: “Dat geeft ruimte om stapsgewijs weer grip op je leven te krijgen.”

Wim Tuma

Een gezicht geven aan ondersteuning
Het mag duidelijk zijn: Arjen streeft naar het terugdringen van armoede en wil mensen weer in hun kracht brengen. “Het aantal huishoudens met een lager inkomen groeit, stond vandaag nog in de krant. Ze moeten vaak rond zien te komen van allerlei toeslagen en een uitkering. Maar daar houden we onszelf als maatschappij wel mee voor de gek. Want een uitkering is geen vangnet maar een zekerheid tot aan de kist. Dat helpt mensen niet om in beweging te komen.” De ondersteuning zou een gezicht moeten krijgen, vindt Arjen: “Laat bijvoorbeeld 20 buurtbewoners de uitkering betalen van de mensen in hun directe woonomgeving die dat nodig hebben. Zeg: €50,- per maand.” De kracht zit hem in de zichtbaarheid in combinatie met privacy: “De gevers zijn daarbij zichtbaar, maar de ontvangers niet. Dat doet een appél op degene die het geld ontvangt. Bij een uitkering wordt het menselijk geweten niet aangesproken, op deze manier wel. Hiermee maak je de zorgzame samenleving voelbaar.”

“Een uitkering helpt mensen niet om vooruit te komen.”

Omvallende economie
Die zorgzaamheid is op verschillende vlakken nog lang niet voelbaar, merkt Arjen. Resultaten en prestaties voeren nog te vaak de boventoon. De economie is inmiddels zodanig ingericht dat deze wel een keer om moét vallen: “Voor een t-shirt dat voor €2,- in Bangladesh is gemaakt, betalen wij in de merkwinkel €82,-. Daar zitten tig ondernemers tussen, die profiteren van die €80,- verschil.
Daarnaast vraagt de markt soms andere werknemers dan waar we studenten voor opleiden. Zo creëren we werkloosheid. Dat houdt op termijn geen stand. Uiteindelijk zullen we weer teruggaan naar zelfzorgzaamheid en zelfredzaamheid, is mijn inschatting.”
Dan bedenkt Wim zich iets: “Heb jij iets met het geloof?” Arjen is Nederlands Hervormd opgevoed. “Dan ken je misschien het jubeljaar van het Joodse volk, het jaar waarin ze de economie weer volledig gelijktrokken”, vervolgt de budgetconsulent. Zijn tafelgenoot schudt het hoofd, zit geïnteresseerd te luisteren. “Alles wat verhandeld was, werd weer teruggegeven. De slaven mochten kiezen of ze voor hun ‘eigenaar’ bleven werken of vrij wilden zijn. Zo begon het hele economische systeem weer opnieuw. Zou dat iets zijn in de tijd van nu?”
Daar moet Arjen even over nadenken. In ieder geval is hij voor een grotere rol voor de burgers: “Kijk eens naar de hoeveelheid belasting die we in Nederland betalen. Hoe mooi zou het zijn wanneer de overheid zijn rol verkleint en wij als samenleving meer samen zouden oppakken? Dan wordt ook inzichtelijk of dat wat we nu doen in zorg, onderwijs en welzijn, wel écht bijdraagt aan wat we voor ogen hebben.”

Het is even stil. Wim overdenkt de ideeën die de revue zijn gepasseerd. “Jij ben heel erg bezig met echte aandacht en met het verbinden van mensen hè?”, vat hij de man tegenover zich samen. “Ja”, bevestigt die. “Ik gun mensen de ontdekking van hun droom en wat daarvoor nodig is. Mijn dochter wil danseres worden, die droom ondersteun ik volledig. Laat haar maar ontdekken, dat is een prachtig pad”, zegt de visionair en trotse vader.

Inschrijven nieuwsbrief

Iedere maand sturen we je een nieuwsbrief met de nieuwste lunchverhalen. Blijf volledig op de hoogte en lees meer over onze lunchpartners, hun kijk op welvaart en welzijn en hun visie op de toekomst omtrent deze thema’s.