“Het overstagmoment komt met rookwolken en tranen”

De opname van het lunchgesprek tussen Marc en Geert is helaas verloren gegaan, daarom is het gesprek op een ander moment door de schrijver van de lunchverhalen gevoerd. Dat gesprek vormde de basis voor het nu volgende verhaal.

Hij is een jongen van de straat. Maar schopte het na zijn overstagmoment tot raadslid, fractievoorzitter en is nu meewerkend directeur van een organisatie waar hij zelf als 18-jarige behoefte aan had gehad. Geert Spieker houdt zich bezig met het welzijn van jongeren ‘in de buitencategorie’. Een man met het hart op de goede plaats. Én op de tong.

Hete aardappel
In zijn werkkamer hangen een paar ingelijste voetbalshirts van zijn geliefde FC Groningen, voorzien van de handtekeningen van het voltallige elftal. Hij heeft het druk – “de adrenaline houdt me gaande” – maar neemt desondanks de tijd. Toont zich zorgzaam en gastvrij met een natuurlijke vanzelfsprekendheid. Dat gevoel van welkom typeert ook de organisatie waarvan Geert Spieker ‘meewerkend directeur’ is: Overstag Uitvoering. Hier is plek voor jongeren die ergens anders niet terecht kunnen. “Ze hebben al een heel leven achter zich”, schetst Geert de 17- tot 24-jarigen die bij Overstag worden aangemeld. “Ze hebben óf al een heel traject afgelegd óf ze zijn juist tussen allerlei instellingen in ‘gevallen’. Want zo hebben wij het hier in Nederland georganiseerd: bij elke ingang moet je aan criteria voldoen.” Wie kampt met meervoudige problematiek – zoals een verstandelijke beperking, drugsgebruik en gedragsproblemen – valt als snel tussen wal en schip, merkt Geert. “Dan is zo’n jongere opeens een hete aardappel, instellingen geven hem aan elkaar door en ondertussen gebeurt er niets.”

OVERSTAG UITVOERING
Overstag Uitvoering biedt intensieve ondersteuning aan jongens van 17 tot 25 jaar, die kampen met meervoudige problematiek op meerdere leefgebieden. Door een zo nodig onorthodoxe aanpak stellen de mensen van Overstag deze jongens in staat weer grip op hun leven te krijgen. Zodat ze de maatschappij maar vooral ook zichzelf niet meer in de weg hoeven te staan.
De medewerkers zijn streetwise, ze spreken de taal van de doelgroep. En ze pakken door waar anderen zouden stoppen. Lees meer op www.overstaguitvoering.nl.

Geert Spieker - Kompas ZuidlarenGeert Spieker

Ingewikkelde consumptiemaatschappij
Dat was de man die zelf ook streetwise is en – “daar ben ik heel eerlijk over” – qua intensiteit al zo’n twee levens heeft geleefd, een doorn in het oog. Het voltallige team van Overstag zet zich daarom sinds 2009 in om ervoor te zorgen dat ook deze vergeten doelgroep aandacht én weer een perspectief krijgt. Werken aan welvaart in de zin van financiën is daar één onderdeel van: “Deze jongeren zijn doorgaans niet veel geld gewend, ze komen uit de minder bedeelde en vaak gebroken gezinnen. Anderen hebben juist weer veel te besteden gehad, met tweeverdieners als ouders. Maar armlastig of vermogend: in beide gevallen hebben ze een probleem met die welvaart. Stuk voor stuk vinden ze het lastig om daarmee om te gaan: ze maken torenhoge schulden, krijgen deurwaarders achter zich aan en raken in paniek.” Daarom werd de samenwerking met Kompas Zuidlaren gezocht. Marc van Dijk is één van de budgetconsulenten die de financiën van een aantal jongeren beheert. Die begeleiding is echt nodig benadrukt Geert: “We leven in een consumptiemaatschappij en met internet lijkt van alles mogelijk, maar tegelijkertijd is dat een hele schemerige markt. Voor deze jongens is dat te ingewikkeld, ze kunnen de gevolgen van hun eigen acties niet overzien.”

“Het leven is een hele opgave wanneer je minder liefde en aandacht hebt gehad. Daar kun je littekens van oplopen. Maar de kunst is om die knop om te zetten. Dat noemen wij het ‘overstagmoment’.”

Onorthodoxe breekijzers
Doordat ze vaak niet kunnen beredeneren wat ze doen, is het een pittige doelgroep. Die overigens alleen bestaat uit jongens: “Een mix met meiden zou het nóg complexer maken”, zegt Geert stellig. Maar met die pittige jongens gaan ze bij Overstag creatief om. Waar het gaat om bewustwording bijvoorbeeld. Zo nam Geert een jongen die dreigde te ontsporen, mee naar het kerkhof. “Ik nam hem mee naar het graf van mijn oma. Ik heb hem uitgelegd dat wanneer ik mijn leven niet had veranderd, ik voor altijd met een schuldgevoel richting mijn oma was blijven rondlopen. Hij hoort mij dan tegen mijn oma praten: ‘deze jongen deed wat ik vroeger ook verkeerd heb gedaan’. Dat maakt veel indruk. Het is onorthodox maar het werkt als een breekijzer.”

Zo zijn er meer voorbeelden om de jongens tot inkeer te brengen: een nacht doorbrengen in de daklozenopvang, een dag meelopen met een verkoper van de straatkrant of ’s ochtends om 06.00 uur een stuk van het Pieterpad lopen met een paar te beantwoorden vragen op zak. Geen van die manieren liggen ‘op de plank’. “We bedenken ze hier per situatie en bespreken onderling de beste aanpak. Het gaat om wat op dát moment voor díe jongen de beste oplossing is. Dat kan nooit standaard zijn.”

Marc van Dijk - Kompas ZuidlarenMarc van Dijk (l)

Het roer drastisch om
Was zoiets ook iets voor hemzelf geweest, toen hij 18 was? Geert reageert direct: “Dat is de reden waarom ik dit begonnen ben.” Zo’n 25 jaar geleden, niet lang na de geboorte van zijn dochter, ging bij hem het roer drastisch om. Zijn tomeloze energie en opgedane ervaring zette hij vanaf dat moment in om goed te doen. In de gemeentepolitiek en in het jeugdwerk. De hindernissen in het systeem die goede jeugdzorg in de weg zitten, benoemt deze meewerkend directeur niet alleen, hij pakt ze ook aan. Niet zelden zit hij aan tafel met wethouders en beleidsmakers om te zoeken naar een oplossing. Zijn politieke loopbaan komt hem daarin goed bij van pas: “Ik pak liever de handschoen op door te zeggen: hoe gaan we dit nu regelen?”

Rookwolken, vonken & tranen
Zoals bij Geert 25 jaar geleden het roer om ging, kennen ze bij Overstag het ‘overstagmoment’. Daarvoor moet doorgaans een hardnekkige gewoonte worden doorgebroken. “De meeste jongens hier leggen de schuld bij anderen. Dat herken ik wel, daar heb ik zelf ook last van gehad.” Geert heeft daarom zeker begrip, maar in dat gedrag blijven hangen is geen optie. “Het leven is een hele opgave wanneer je minder liefde en aandacht hebt gehad. Daar kun je littekens van oplopen. Maar de kunst is om die knop om te zetten. Dat zo’n jongen zegt: ‘ik ben klaar met jullie de schuld te geven, ik ga nu mijn eigen toekomst aanpakken’. Dat noemen wij het ‘overstagmoment’.” Een moment dat een lange aanloop kent: “Dat gaat met horten en stoten, met rookwolken, vonken en tranen. Er komt een nieuwe dimensie los bij die jongens.” Het is duidelijk dat dát het moment is waar Geert dit allemaal voor doet.

Overstag - Kompas Zuidlaren

“Dit is onze manier van werken”
Tussendoor belt hij even met één van ‘zijn jongens’: “Dat had ik hem beloofd.” De jongen in kwestie had zich niet aan de gemaakte afspraken gehouden. Maar in plaats van hem met een beschuldigende vinger te bestraffen, begint Geert: “Ik kan er niet eens boos om worden, ik vind het vooral zielig voor jou. Je was al zó ver!” Het is duidelijk dat hij het ook écht meent. Een metafoor uit zijn gewaardeerde voetbalwereld zet zijn woorden kracht bij: “Hád je kunnen scoren, trap je de bal in eigen doel!” De jongen luistert en reageert, voelt zich duidelijk gehoord. “Dit is onze manier van werken”, kijkt Geert nog even naar zijn telefoon, nadat het gesprek is beëindigd. “Hoe meer druk ik op hem zet, hoe verder hij van ons wegdrijft. Hij gaat hier nu meer over piekeren dan wanneer ik boos was geworden.”

De telefoon trilt. Die moet hij even nemen: “Mijn dochter, ze is jarig vandaag.” Uit het gesprek is hun sterke band tussen de regels door te horen. “Hoe is het met mijn kleinkinderen?”, wil de grootvader in hem tot slot nog even weten.

Hij geeft veel, Geert Spieker. En hij zelf, wat is er nodig voor zíjn welzijn? “Als ik maar een paar keer per jaar kan duiken”, laat hij een foto zien. Vader en dochter stralen tegen een azuurblauwe zee, duikpak aan en zuurstofflessen op de rug. Buiten claxonneert een busje. Een stel jongens met begeleider keert terug van een dag werken. Geert springt al op, loopt naar het raam om hen iets toe te roepen. Betrokkenheid en je welkom weten zit in kleine dingen…

 

Lees ook deze lunchverslagen