“Soms is een schuld nog heel abstract. Tot wij voor de deur staan”

Merete van Dijk luncht met Oscar Jans. Hij zit misschien wel in één van de – door anderen – minst geliefde vakgebieden: dat van gerechtsdeurwaarder. Ten onrechte wordt vaak gedacht dat de deurwaarder aan de kant van de schuldeiser staat, vertelt Oscar. “Het liefst wil je uitleggen waarom je op de stoep staat en samen zoeken naar de mogelijkheden.” Een gesprek over geldproblemen die opeens concreet worden en wat dat doet met een mens.

De mens achter de schulden
Oscar Jans zit enthousiast aan tafel met Merete van Dijk (budgetconsulent bij Kompas Zuidlaren): verheugd om uitgenodigd te worden voor een lekkere lunch én te praten over waar hij in zijn werk veel mee te maken krijgt: welzijn en welvaart. Oscar werkt bij de LAVG (Landelijke Associatie van Gerechtsdeurwaarders) en is daarnaast bestuurslid van de KBvG (Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders). Al is hij vanwege zijn huidige functies weinig meer ‘op pad’, Oscar blijft altijd de mens achter de schulden zien: “Als deurwaarder zie je dagelijks hoe het hebben van financiële problemen directe invloed kan hebben op je welzijn. Zeker wanneer je al lang in de schulden zit: je bent er steeds mee bezig in je hoofd, je relaties gaan eronder lijden, je wordt minder productief op je werk. Met een beetje pech heeft dat laatste ook nog weer consequenties voor je welvaart, doordat je minder gaat verdienen of misschien wel ontslagen wordt.

‘In mijn voordeel zal het niet zijn!’
De deurwaarder, die staat aan de kant van de schuldeiser, is doorgaans de gedachte. Maar zo is het niet: “Als deurwaarder sta je tussen de partijen in en wil je bereiken dat iedereen krijgt waar hij recht op heeft. Je probeert om degene die nog iets tegoed heeft te helpen, maar net zo goed bescherm je de rechten van degene die die goederen of middelen moet leveren”, licht Oscar toe. “Ik kan mij wel voorstellen dat wanneer iemand een deurwaarder aan de deur krijgt, dat diens eerste gedachte is: ‘ik weet niet precies wat hij wil, maar in mijn voordeel zal het nooit werken!’. Dat is jammer, want wij kunnen soms veel meer doen.” Daarvoor heeft de deurwaarder wel de juiste informatie nodig, en daar zit vaak net het probleem: men heeft al zo vaak en zo veel gegevens moeten aanleveren dat er een gelatenheid of weerstand ontstaat. “Soms zullen mensen ook de deur niet opendoen”, vermoedt Merete. Oscar knikt bevestigend. Dat gebeurt inderdaad met enige regelmaat.

SOMS MEER MOGELIJK
Door in gesprek te komen met de mensen bij wie ze aanbellen, kunnen deurwaarders beter inspringen op de situatie. Er is soms meer mogelijk dan men denkt, legt Oscar Jans uit: “Er zijn verschillende vormen van schuldhulpverlening. Jullie van Kompas Zuidlaren zijn daar één van.” Mensen daarop te wijzen, kan veel extra frustratie en kosten voorkomen. “Een goed contact tussen de deurwaarders en de schuldhulpverlening is daarin erg belangrijk”, benadrukt Oscar.

Oscar Jans

Meer in contact komen
“Maar wanneer ze wel open doen, hoe ga je dat contact dan aan?”, wil de budgetconsulente weten. “Is het een feitelijke mededeling en een overhandiging van de stukken of doe je meer?”
Dat ligt heel erg aan de situatie en hoe iemand zich op dat moment voelt, legt Oscar uit. “Je komt onverwacht, dus mensen voelen zich vaak wel overvallen. Soms is een schuld voor iemand nog vrij abstract, maar op het moment dat wij voor de deur staan, wordt het opeens heel concreet. Dat kan echt iets doen met je welzijn.”
Voor sommigen is het niet de eerste keer: “Soms hebben mensen al heel vaak deurwaarders op de stoep gehad en kennen ze de procedure of hebben ze gewoon geen zin meer om nog vragen te stellen. Dan is het ‘geef maar wat je hebt, tot ziens!’. Dat snap ik heel goed.” Maar het liefst ziet Oscar het anders, vindt hij het belangrijk om de situatie uit te leggen en meer in contact te komen. Want contact kan leiden tot een stukje meer begrip, meer mogelijkheden en daardoor tot een stukje meer welzijn. En wellicht ook tot net iets minder gebrek aan welvaart.

“Als jongetje was ik heel blij met wat ik had. Was ik gelukkiger geweest met duurder speelgoed? Ik denk het niet…”

Gelukkiger met meer?
Merete slaat de brug naar het thema door Oscar een stelling voor te leggen: “Welvaart – of het ontbreken daarvan – is van invloed op het welzijn”. Hij denkt een moment na, even voor zich uit starend: “Ja”, zegt hij dan stellig. “Soms kom je bij mensen die een uitkering hebben en daarmee de regelmaat en het plezier van een baan missen. Dat doet veel met een mens, naast het feit dat je met weinig geld moet zien rond te komen.”
Maar je tevredenheid over je inkomen, dat is toch relatief, denkt Merete: “Wanneer je veel geld hebt, heb je ook meer eisen. Ik kom voor mijn werk veel bij mensen thuis. In de meest eenvoudige woonomgevingen zie ik mensen soms heel blij zijn met wat ze hebben. Terwijl ik denk ‘zou ik hier gelukkig zijn?’.” Oscar herkent dat wel en denkt dat dit mede komt door wat je altijd gewend bent geweest: “Wij hadden het vroeger met ons gezin goed maar waren zeker niet rijk. Mijn ouders konden geen duur speelgoed kopen voor twee kinderen. Ik herinner me nog hoe blij ik als jongetje was met dat wat ik had. Ik heb daar hele goede herinneringen aan. Was ik gelukkiger geweest met duurder speelgoed?” Hij schudt zijn hoofd: “Dat denk ik niet…”

Merete van Dijk

Vrienden & gezondheid
Pratend over de kindertijd, herinnert Merete zich de ‘Week van het Geld’ van pas geleden. Met een aantal collega’s ging ze langs basisscholen om het met de kinderen over geld te hebben. “Eén van de vragen die we stelden was: ‘wanneer ben je rijk?’. Daar komen dan verschillende antwoorden op, maar wanneer je ze voor de keuze stelt wat ze liever hebben: 1.000 euro op de bank of meer vriendjes, dan gaat het gros toch voor dat laatste.”
Oscar legt dezelfde vraag bij Merete neer: “Ook al ben jij geen acht meer, zou jij een andere keuze maken?” Lang hoeft er niet over nagedacht te worden: “Nee, ik weet ook dat je meer aan vrienden hebt dan aan geld.”
Datzelfde geldt wat haar betreft voor gezondheid, ook dat is onbetaalbaar: “Wat heb je aan veel geld wanneer je ernstig ziek bent?” Oscar is het roerend met haar eens: “Gezondheid, ik zou niet weten wat daar nog bovenuit steekt. Daar zijn natuurlijk nog wel gradaties in: wanneer je mij zou laten kiezen tussen 10.000 euro en een griepje of geen griep maar dan ook geen geld, dan wil ik  best een week lopen snotteren. Maar wanneer je gezondheid écht je leven gaat beïnvloeden, dan is er eigenlijk niets dat daar tegenover gezet kan worden.”

Met die uitspraak sluiten de deurwaarder en budgetconsulent af. Ze hebben ruim een uur volgepraat en zijn eigenlijk nog niet klaar. Maar hun werk aan welvaart en welzijn – in de brede zin van het woord – moet weer worden voortgezet.

 

Lees ook deze lunchverslagen